Một trong những vấn đề người Do Thái rất quan tâm dạy con mình là cách xây dựng tình làng nghĩa xóm. Ở Việt Nam, văn hóa làng xã ăn sâu vào đời sống của chúng ta, thể hiện qua câu “bán anh em xa, mua láng giềng gần”, “hàng xóm tối lửa tắt đèn có nhau”. Nếu cùng sống trong xóm làng, khu phố có nhiều người không thân thiện sẽ khiến chúng ta rất bực bội, khó chịu. Vì vậy, một trong những điều cần dạy con cháu là biết cách xây dựng tình làng nghĩa xóm, đây cũng là nét văn hóa của người Việt Nam. Chuyện này ở thôn quê rất dễ dàng nhưng còn trong các đô thị lớn lại khá khó khăn. Vì trong các đô thị, nhà nào sống riêng nhà đó, ít có liên hệ với nhau. Một đứa trẻ ra khỏi nhà rất sớm, về đến nhà rất muộn, dành tất cả thời gian để học tập, thời gian rảnh còn lại còn không đủ để ngủ bù, cho nên, trẻ rất khó xây dựng được các mối quan hệ với hàng xóm.
Sau đây là cách người Do Thái dạy con xây dựng mối quan hệ láng giềng:
Nội Dung Bài Viết
Dùng câu chuyện để giáo dục con
Tất cả những phương pháp giáo dục con đều bắt đầu từ một câu chuyện, đó là những câu chuyện có thật, câu chuyện từ đời sống thực tế hoặc là chuyện cổ tích. Người Việt Nam chúng ta cũng dùng những câu chuyện để dạy dỗ con, còn người Do Thái thường kể cho con cái những câu chuyện về dòng họ Rockefeller. Khi chúng ta biết yêu thương những người xung quanh thì họ cũng sẽ yêu thương mình như vậy. Từ nhỏ cha mẹ dạy con cái về lòng yêu thương thì khi lớn lên chúng sẽ biết yêu thương những người xung quanh, đồng thời con trẻ sẽ học được sự khoan dung.
Dạy con chào hỏi hàng xóm
Điều đầu tiên các bậc cha mẹ thường dạy con cái là biết lễ phép với mọi người xung quanh. Mỗi lần gặp mặt biết chào hỏi, trao cho nhau những lời hỏi thăm. Thông thường, cha mẹ ít dạy con cái về cách hỏi thăm, chủ yếu là dạy gật đầu, khoanh tay “chào bác, chào cô”, chứ không dạy con những câu hỏi thăm cơ bản. Cho nên, cha mẹ có thể dạy cho con những câu xã giao đơn giản như “bác mới đi chợ về ạ”, “bác đi làm à bác”, “bác đi tập thể dục ạ”… đây là những câu hỏi thăm bình thường.
Muốn con được lễ phép như vậy thì cha mẹ phải là người làm gương. Hàng ngày, cha mẹ có thể chào hỏi hàng xóm, làm như thế là cha mẹ cũng đang hướng dẫn con cách chào hỏi. Điều này chúng ta phải làm lâu dài, chứ không phải một sớm một chiều. Mỗi khi gặp ai đó, cha mẹ gửi lời chào, hỏi thăm, sau đó nhắc con chào hỏi, dần dần hình thành thói quen cho con. Sau này khi con có gặp thì có thể một mình chào hỏi.
Hướng dẫn con đón khách đến nhà
Cha mẹ dạy con phép tắc thông qua việc dạy con cách cư xử khi có khách đến nhà. Có những trẻ sẽ đi vào phòng khi có khách đến; cũng có trẻ ngồi ngay tại đó không biết làm gì. Nếu con còn nhỏ, chúng ta sẽ tập con chào khách; con lớn hơn, có thể dạy con mời khách ngồi, rót nước mời khách. Nếu cha mẹ đang bận, có thể dạy con mời khách vào nhà, mời khách ngồi nghỉ, dùng nước, hướng dẫn con cách hỏi thăm khách và nói với khách chờ ba mẹ mình một chút. Làm như vậy là chúng ta đang tập cho con cách giao tiếp với hàng xóm.
Nhiều người dạy con rằng: “Con phải lễ phép để người khác biết gia đình mình có giáo dục”, tuy nhiên, dạy con lễ phép không phải để thể hiện gia đình mình có giáo dục. Mà mục đích chính việc dạy con là để con biết lễ phép, tôn trọng người khác, từ đó người khác cũng tôn trọng mình. Nhiều người dạy cho con lễ phép để người khác gia đình mình là gia đình có giáo dục, khi con lỡ quên chào hỏi thì cha mẹ sẽ không vui, thậm chí la mắng con vì cho rằng con như vậy sẽ khiến người khác đánh giá cha mẹ không biết dạy con. Cách dạy con như vậy sẽ khiến con nghĩ rằng vì cha mẹ nên con phải làm điều đó, chứ không phải xuất phát từ sự lễ phép của chính con.
Mời hàng xóm sang nhà giao lưu, trò chuyện
Người Do Thái còn giúp con tạo mối quan hệ với hàng xóm bằng cách mời hàng xóm qua giao lưu, vui chơi với nhau vào những ngày nghỉ lễ. Việc này ở thôn quê rất dễ, vì mọi người thường sang nhà nhau ăn uống, uống trà, nói chuyện, đàm đạo; còn trong các đô thị lớn việc này sẽ khó hơn một chút. Thực tế, người Việt Nam thường mời sang nhà nhau ăn nhậu nhiều hơn là trò chuyện. Sự có mặt của con cái khi này giống như con dao hai lưỡi, vì khi rượu vào lời ra, người lớn không kiềm chế được thì chỉ toàn nói những chuyện giữa những người lớn với nhau, khi đó con cái ít có cơ hội được trò chuyện, luyện tập giao tiếp. Vì vậy, cha mẹ cần xem lại việc mời hàng xóm qua nhà là để trò chuyện, trao đổi hay ăn nhậu để biết dịp nào phù hợp cho con tham gia.
Dạy con yêu thương và giúp đỡ mọi người
Người Do Thái dạy con cái rằng con người đều do thượng đế sinh ra, vì vậy, tất cả chúng ta phải yêu thương nhau. Tương tự, người Việt Nam ta có câu chuyện về cha Lạc Long Quân và mẹ Âu Cơ để nói rằng tất cả chúng ta đều có cùng một mẹ một cha, từ một bọc trứng sinh ra, được xem là đồng bào với nhau, vì vậy, mọi người cũng phải yêu thương nhau. Nhờ đó mối quan hệ tương thân tương ái giữa mọi người với nhau được thiết lập.
Truyền thống giúp đỡ những người xung quanh được người Do Thái xem là truyền thống, cho nên việc người giàu giúp đỡ người nghèo là chuyện đương nhiên và người nghèo nhận sự giúp đỡ từ người giàu cũng là chuyện bình thường, vì vậy, người Do Thái luôn hỗ trợ nhau trong cuộc sống. Người Việt Nam ta cũng có tinh thần giúp đỡ lẫn nhau, “lá lành đùm lá rách” và ông cha luôn răn dạy con cháu giữ vững tinh thần này.
Cho đi bằng tất cả tấm lòng
Cho tặng người khác phải bằng tất cả tấm lòng tôn trọng, “của cho không bằng cách cho”. Khi cho tặng ai thứ gì thì nên nhớ không được làm tổn thương họ. Chúng ta sẽ cho người khác những thứ chúng ta không cần nữa, mình thừa nhưng người khác cần nên ta mới cho đi, đây là điều tốt, mọi người cần san sẻ với nhau và nên cho bằng tấm lòng. Hàng năm, khi quyên góp quần áo, sách vở cũ của con mình cho trẻ em thiếu thốn. Cha mẹ phải dạy con cách cho, chẳng hạn, đối với sách vở con không xài nữa thì con hãy xếp một cách gọn gàng, phẳng phiu, đóng gói cẩn thận rồi mới cho đi, đó là chúng ta dạy con thể hiện cách cho đi với sự trân trọng người nhận. Nhiều người bỏ hết mọi thứ một một bao to rồi cho đi, hành động này giống như chúng ta đang trút bỏ những thứ thừa thải ra khỏi nhà mình, mà không nghĩ rằng, người nhận đồ của mình cũng cần có sự tôn trọng.
Trong một chuyến từ thiện vào dịp Trung Thu cho trẻ em nghèo, bên cạnh những món quà mới thì đoàn từ thiện cũng có nhận quần áo cũ để gửi tặng các em. Thông thường, những người nghèo cũng muốn nhận đồ cũ, tuy nhiên, trong lòng họ cũng ái ngại. Khi có một người tiên phong lấy trước thì những người sau mới mạnh dạn lấy. Vì vậy, việc cần làm là phải xóa đi sự ái ngại của những người nhận, để họ không còn lo ngại, vui vẻ nhận quà. Ngoài ra, mặc dù chúng ta cho đồ cũ nhưng mình nên giặt sạch, phẳng phiu, sắp xếp gọn gàng chứ đừng để một đống quần áo nhăn nhúm, như đống giẻ rách rồi đem cho người khác; điều này làm cho người nhận cảm thấy bị cho đồ thừa thãi dù họ có nhận hay không nhận.
Ngoài ra, trong cuộc sống, khi cho ai đó thứ gì, ít nhiều mình sẽ có mong muốn được người đó đáp lại. Riêng người Do Thái, họ dạy con sau khi cho ai thứ gì, không nên chờ đợi người nhận đền đáp công ơn của mình, mà hãy cho đi bằng tình thương, bằng tấm lòng. Làm như vậy, bản thân mình sẽ thấy rất dễ dàng, thoải mái, vì mình cho tặng là bằng tấm lòng, không phải trông chờ một ai đó báo đáp mình. Nếu trông chờ mà người khác không làm như mình mong muốn thì chúng ta sẽ có suy nghĩ tiếc nuối khi cho họ, cảm thấy những gì cho đi là vô nghĩa. Suy nghĩ như vậy là không đúng, món quà cho đi cũng không còn ý nghĩa. Khi cho bằng tất cả tình cảm, chúng ta sẽ thấy dễ chịu, nhẹ nhàng hơn rất nhiều, cảm thấy việc giúp đỡ người khác mang lại niềm vui cho chính mình.
Tôn trọng tất cả mọi người
Mỗi người đều có giá trị riêng, ai ai cũng mong muốn bản thân là người có giá trị. Nếu chúng ta nghĩ mình là người quan trọng, có giá trị thì những người xung quanh cũng rất quan trọng và có giá trị. Vì vậy, người Do Thái dạy con cách nhìn nhận và tôn trọng những người xung quanh.
Trong xã hội ngày nay, vẫn tồn tại những quan niệm cho rằng, một người thành công là người có học thức, những người giàu có và chỉ tôn trọng những người đó. Nhiều con trẻ tâm sự, cha mẹ chỉ đánh giá cao những người con đem được tiền về cho gia đình, còn những đứa con nghèo hơn lại ít có tiếng nói trong gia đình. Đây là phương pháp giáo dục cần xem xét lại.
Thay vào đó, các bậc cha mẹ nên dạy cho con hiểu rằng, dù là người mạnh hay người yếu thì mình nên đứng vào vị trí của người đó để thấu hiểu cho họ. Đây là cách cha mẹ dạy con cảm thông cho người khác và từ đó mới tôn trọng, yêu thương họ.
Dạy con học cách quan sát mọi người xung quanh
Người Do Thái dạy con cách quan sát mọi người để thấy được thái độ, hành động của họ, từ đó cách ứng xử phù hợp, biết yêu thương và cảm nhận được mọi người bên cạnh. Nếu có sự quan sát, thấy được thái độ của người khác đối xử với mình thì con trẻ sẽ có cách ứng xử phù hợp. Thực tế có những sự việc rất đau lòng, đa số những trẻ bị bạo lực học đường thường là những em thấp bé, nhỏ con, khả năng giao tiếp không tốt, mặc cảm về bản thân và không quan sát được thái độ của người khác. Do phản ứng chậm, không biết quan sát người đối diện nên trẻ không biết cách ứng xử kịp thời. Nếu trẻ biết quan sát, biết được người đối diện bắt đầu tức giận thì các em sẽ ứng phó kịp thời, tránh bị bạo lực. Do vậy, cha mẹ nên dạy cho con cách quan sát và ứng xử, nếu hai bên đang nổi nóng thì phải cố hạ hỏa, cố gắng xoa dịu, làm giảm sự tức giận, giải quyết mâu thuẫn, tránh xung đột, bạo lực xảy ra.
Để con biết cách quan sát, phản ứng nhạy bén thì cha mẹ có thể cho con đi du lịch, có những trải nghiệm thực tế, thấy được những niềm vui, nỗi buồn của người khác và con dần dần học được cách xử lý. Cha mẹ từng bước dạy con đối với người đang buồn nên làm gì; đối với người đang có chuyện vui thì nên ứng xử thế nào…. Cha mẹ tránh dạy dỗ bằng cách la rầy, gạt ngang con “người khác đang buồn mà con cười à”… thay vào đó, phải hướng dẫn con cư xử bằng những hành động cụ thể.
Khoan dung, tha thứ cho người khác
Trong cuộc sống, không ai có thể tránh khỏi những sai lầm, cho nên, cha mẹ cần dạy con đức tính bao dung, thông cảm cho người khác. Ngay cả bản thân chúng ta cũng có lúc phạm phải sai lầm, luôn muốn được người khác tha thứ, cho mình cơ hội sửa sai, vươn lên, vì vậy, chính bản thân mình phải học cách tha thứ cho người khác và tha thứ cho chính mình.
Trước hết, cha mẹ cần phải là người khoan dung. Quá trình trưởng thành của con cái cũng như mình khi xưa, cũng có những khi phạm lỗi, vì vậy, cha mẹ cũng phải biết tha thứ cho con mình. Khi con mắc lỗi, cha mẹ đừng bao giờ đánh mắng trẻ, thay vào đó, cha mẹ nên bình tĩnh, lắng nghe con trình bày, sau đó đặt ra những câu hỏi để con suy nghĩ, tìm nguyên nhân sai phạm, cuối cùng cha mẹ hướng dẫn cho con cách giải quyết nếu sau này gặp vấn đề tương tự. Ngược lại, cha mẹ cứ la mắng trẻ thì trẻ chỉ lo sợ, ngoài ra không rút ra được bài học gì, nếu sau này gặp lại trường hợp như vậy sẽ không biết cách giải quyết; hoặc con mình chỉ biết trốn tránh vấn đề. Thực tế, chuyện gì càng trốn tránh thì càng dễ gặp lại và như vậy con trẻ rất dễ tiếp tục mắc sai lầm.
Tổng Kết
Như vậy, không chỉ bản thân cha mẹ mới là xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp giữa láng giếng, hàng xóm, mà bản thân cha mẹ cũng dạy con cái cách yêu thương, chấp nhận người khác. Hơn thế nữa, chính cha mẹ cũng là người dạy con cách tha thứ cho người khác thông qua việc chấp nhận sai lầm của con, tha thứ và dạy con cách sửa sai. Nhờ tiếp thu những điều đó mà con trẻ biết cách ứng xử phù hợp với những người khác, xây dựng được mối quan hệ thân thiện với mọi người xung quanh, nhất là hàng xóm, láng giềng.