Khi được học giải quyết vấn đề, sinh viên thường đưa ra câu hỏi “tại sao chi tiêu không đủ”. Thậm chí, có em cha mẹ cho bao nhiêu tiền cũng không đủ và các em muốn biết mình cần làm gì để kiếm thêm tiền, có thêm thu nhập. Tất cả những vấn đề này liên quan đến chủ đề “quản lý chi tiêu”, “quản lý tiền bạc”. Nhiều phụ huynh Việt Nam cảm thấy rất tự hào khi con mình đã lớn nhưng vẫn không biết xài tiền; còn đứa trẻ nào sử dụng tiền sớm quá thì cha mẹ lại thường lo lắng rằng không biết lớn lên con trẻ có tiêu xài hoang phí hay không? Bên cạnh đó, nhiều phụ huynh cũng thắc mắc rằng, khi nào nên dạy con biết đến tiền bạc là phù hợp?
Người Do Thái dạy con cái quản lý tài chính từ khi con còn rất nhỏ, các bậc phụ huynh nên học hỏi theo để giáo dục con bằng những phương pháp sau:
Nội Dung Bài Viết
Nhận biết mệnh giá và hiểu giá trị của đồng tiền
Khi con 3 tuổi, cha mẹ dạy con nhận biết đồng tiền bằng cách đơn giản nhất là đố con để con nhận biết được mệnh giá của từng tờ tiền. Để cho con biết giá trị của tiền, một người mẹ đã cho con đi chợ khi con mới 2 tuổi, con đi phía trước, mẹ đi theo sau và cho con vài ngàn đồng để mua chanh, mua ớt. Như vậy, ngoài cách đố mệnh giá từng tờ tiền thì cha mẹ có thể cho con đi chợ mua những món đồ nhỏ để con hiểu được giá trị của số tiền đó.
Không thể mua mọi thứ mà phải lựa chọn món đồ phù hợp
Khi đi mua sắm cùng cha mẹ, rất nhiều trường hợp con trẻ ôm hết tất cả những món đồ yêu thích vào người, cha mẹ nhắc để lại thì trẻ không chịu. Trong khi đó, lúc con vừa 4 tuổi, cha mẹ Do Thái đã giúp con hiểu rằng không phải có thể mua tất cả mọi thứ, mà con trẻ biết lựa chọn cái nào là cần thiết. Như vậy, từ 3 tuổi, cha mẹ dạy con nhận biết đồng tiền, sau đó hiểu được giá trị của đồng tiên. Để khi lên 4 tuổi con hiểu được mình không thể mua được mọi thứ, mà chỉ có thể mua những thứ phù hợp với số tiền mình có, nhờ vậy con học được cách lựa chọn.
Có lao động thì mới có tiền
Khi lên 5 tuổi, cha mẹ dạy con cách đổi từ số tiền nhỏ sang số tiền lớn, biết được giá trị đồng tiền, biết được tiền không tự dưng mà có, mà phải lao động thì mới kiếm được tiền. Khi con 8 tuổi, người Do Thái dạy con tính tổng số tiền mua hàng; dạy con biết dùng sức lao động kiếm ra tiền; hiểu được số tiền gửi trong tài khoản là như thế nào.
Hiểu được giá trị hàng hóa
Khi con 9 tuổi, dạy con phải biết liệt kê tất cả những thứ cần mua trước khi đi mua sắm, hơn nữa, trẻ còn học cách mặc cả, trả giá, so sánh giá cả và chất lượng hàng hóa, chứ không hoàn toàn dựa vào quảng cáo. Người Do Thái còn dạy con biết thêm về giá trị hàng hóa bằng cách xu tầm, tìm kiếm những thông tin quảng cáo để chỉ cho con thấy đằng sau những quảng cáo đó là gì, giúp con nhận ra giá trị thật của món hàng cần mua. Như vậy, con sẽ không lãng phí khi mua sắm.
Khi lên 10 tuổi, trẻ sẽ được học cách vận dụng những khoản tiền nhỏ để mua được những món có giá trị lớn hơn. Cha mẹ thường khuyến khích con để dành một khoản tiền nào đó, sau đó, đến lúc thích hợp, cha mẹ sẽ hướng dẫn con dùng khoản tiền đó vào việc đầu tư để đồng tiền có thể sinh lời.
Lên kế hoạch chi tiêu
Khi con 12 tuổi, cha mẹ hướng dẫn con lên kế hoạch chi tiêu. Mỗi tuần, cha mẹ có thể liệt kê những khoản cần chi tiêu trong sinh hoạt gia đình để con lên kế hoạch mua sắm, sau đó cha mẹ sẽ cùng thảo luận với con. Ngoài ra, mỗi khi đi mua sắm, cha mẹ có thể cho con liệt kê xem trong nhà thiếu gì để mua bổ sung. Mỗi tháng cùng bàn bạc xem gia đình còn thiếu những thứ gì, trong đó cái nào là cần thiết nhất, cái nào là không bắt buộc, sau đó lên kế hoạch mua sắm. Cha mẹ cũng có thể đặt câu hỏi xem tại sao món đồ đó cần phải mua, có thật sự nên mua hay không; đồng thời, chỉ ra những món không cần thiết hoặc ở nhà vẫn còn, tạm thời không nên mua. Với cách này, cha mẹ sẽ luyện tập cho con cách không hoang phí trong việc mua sắm, đồng thời dạy cho con cách quản lý chi tiêu trong gia đình.
Khi cha mẹ giao cho con tham gia vào việc xây dựng kế hoạch trong gia đình, con trẻ sẽ cảm thấy rất vui, đồng thời tạo cho trẻ thói quen chia sẻ với cha mẹ những kế hoạch mình sắp làm. Cha mẹ có thể trao cho con một khoản tiền và cho con lên kế hoạch tổ chức sinh nhật cho chính mình: mời bao nhiêu bạn, tổ chức ở đâu, ăn những món gì… Khi bàn bạc như vậy, trẻ sẽ tự tính toán làm những gì phù hợp, không phung phí tiền bạc. Nhờ đó, cách quản lý chi tiêu của trẻ cũng được nâng cao hơn rất nhiều.
Học cách đầu tư và trang bị kiến thức kinh tế
Khi trẻ được 13-15 tuổi, người Do Thái có thể hướng dẫn con cách đầu tư để sinh lời từ số tiền đang có.
Trẻ từ 16-17 tuổi, con cái sẽ học những thuật ngữ về kinh tế để có những kiến thức kinh tế toàn cầu, hoặc học về các mối liên hệ giữa các đơn vị tiền tệ. Có những phụ huynh sẽ nghĩ rằng, nhiều sinh viên Việt Nam dù học đại học còn chưa biết những điều này, lên đến chuyên ngành mới được học, vậy, chúng ta có nên cho con học những kiến thức này không? Tuy nhiên, các bậc làm cha mẹ nên nhớ, việc trang bị kiến thức cho con cái không bao giờ là quá sớm. Mặt khác, có nhiều cha mẹ nói rằng mình không đủ kiến thức để dạy con, nhưng trong thực tế, có rất nhiều kênh thông tin giúp trẻ học những thuật ngữ đơn giản như: lãi suất, gửi tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm… Tất cả nhiều điều này con cái đều có thể tìm hiểu được ở lứa tuổi 16-17 tuổi.
Sử dụng tiền lì xì phù hợp
Cha mẹ cũng có thể giáo dục con cái cách quản lý tài chính bằng việc dạy con cách sử dụng tiền lì xì Tết. Thông thường, có phụ huynh cho con tự quyết định, tự sử dụng; có phụ huynh giữ hết của con và phát lại cho con từ từ; cũng có phụ huynh dạy con bỏ ống heo để để sau này con có thể hỗ trợ, phụ cha mẹ mua sắm đồ dùng gia đình… Trường hợp cha mẹ giữ hết tiền của con sẽ khiến con cái đồng tình: “Tiền của mọi người lì xì cho con, tại sao cha mẹ lại lấy hết”; hoặc khi cha mẹ có thói quen phát tiền cho con thì vô tình tạo cho con thói quen ngửa tay xin tiền cha mẹ, lúc lớn lên cũng sẽ như vậy. Thay vào đó, cha mẹ nên trao cho con quyền sử dụng tiền lì xì, hướng dẫn con cách sử dụng phù hợp, hoặc dạy con bỏ ống heo để sau này có thể mua món đồ lớn hơn, đi du lịch. Khi con lớn lên cha mẹ có thể dạy con gửi tiết kiệm. Cách giáo dục này các bậc phụ huynh nên học hỏi để giáo dục con cái cách sử dụng đồng tiền ngay từ bé.
Hiểu được giá trị đồng tiền và quý trọng sức lao động
Tỷ phú Rockefeller có cách giáo dục con cháu như sau, ban đầu, ông cho cháu mình 1 đô la 50 xu, sau một tuần chi tiêu, nếu cháu ông có ghi chép, liệt kê hợp lý thì tuần tiếp theo ông sẽ cho thêm 10 xu. Đứa cháu đó thường để dành 20% số tiền tiêu vặt và ghi chép rất kỹ số tiền chi tiêu và số tiền để dành. Những khoản nào chưa được sự đồng ý của cha mẹ thì đứa trẻ không được phép chi tiêu. Ngay cả Rockefeller, lúc bé cũng phải làm việc trong trang trại của gia đình để kiếm tiền và được chính cha mẹ ông trả lương cho.
Với cách nuôi dạy như vậy, con cái sẽ hiểu rất rõ về giá trị đồng tiền, khi lớn lên, con trẻ ý thức được rằng phải lao động thì mới có tiền, đồng thời luôn biết quý trọng đồng tiền, không tiêu xài hoang phí. Ở Việt Nam hiện nay, nhiều bạn còn rất trẻ những có xe máy đắt tiền, điện thoại đắt tiền và các bạn xem đó là tài sản. Tuy nhiên, một điều các bạn cần suy nghĩ là xe máy hay điện thoại đắt tiền là những thứ không phát sinh thêm tiền thì đó không phải tài sản, mà đó là tiêu sản. Nếu cha mẹ hướng cho con cái hiểu như vậy thì con cái sẽ không đòi hỏi mua sắm những thứ xa xỉ.
Thực tế, nhiều bạn trẻ lương thấp nhưng sẵn sàng mua điện thoại hàng chục triệu và xem đó là tài sản, trong khi đó thật ra chỉ là tiêu sản và mình không nhất thiết phải sử dụng điện thoại đến mức độ như vậy. Nhiều con trẻ đòi hỏi cha mẹ phải mua xe máy đắt tiền, quần áo hàng hiệu… những điều này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, một phần là theo xu hướng hiện nay và điều quan trọng là do trẻ không thấy được giá trị đồng tiền, không quý trọng sức lao động đã bỏ ra. Chính vì vậy, cha mẹ nên áp dụng những phương pháp dạy con quản lý tài chính của người Do Thái, nhờ đó, khi lớn lên con cái biết cách làm ra tiền, đồng thời cũng biết cách quản lý chi tiêu, sử dụng đồng tiền tốt hơn.