Cả thế giới đều biết người Do Thái rất thông minh, điều này có được là vì người Do Thái tác động vào sự hình thành tri thức của trẻ từ khi con còn bé. Trẻ được dạy phải biết xem trọng sách vở, xem trọng kiến thức, xem trọng việc học hành. Bên cạnh đó, cha mẹ còn dạy cho con những phẩm chất cần có trong cuộc sống. Một người toàn diện không chỉ có trí tuệ uyên bác là đủ, mà người đó phải sống có tình cảm, có nghị lực, có ý chí, vì vậy, người Do Thái luôn dạy con cái phải là người sống có đạo đức. Vậy, thế nào là người sống có đạo đức? Đạo đức thể hiện ở những phương diện nào?
Nội Dung Bài Viết
Dạy con hiếu thảo với mẹ cha
Từ ngàn đời nay, truyền thống của người Việt Nam là “làm con chữ hiếu làm đầu”, lúc nào cha mẹ cũng dạy cho con cái biết hiếu thảo. Người Do Thái cũng vậy, họ luôn dạy dỗ con phải hiếu thảo, kính trọng mẹ cha.
Người Việt Nam trước kia thường sống nhiều thế hệ trong một gia đình, gọi là “tam đại đồng đường”, gồm ông bà, cha mẹ, con cái thường sống chung với nhau. Còn ngày nay, theo xu hướng phát triển, dần dần mọi người sống theo gia đình hạt nhân. Trong gia đình nhiều thế hệ, suốt quá trình chung sống, cách dung hòa được mối quan hệ giữa các thế hệ là điều mọi người đều để tâm, tuy nhiên, không thể tránh khỏi việc xảy ra những mâu thuẫn.
Người Việt Nam thường dùng những câu chuyện để răn dạy con cháu về cách hiếu thảo với ông bà, cha mẹ. Cha mẹ muốn con cái sống hiếu nghĩa với mình ra sao thì chính cha mẹ phải là tấm gương cho con, thông qua cách đối xử với ông bà của con trẻ ra sao thì về sau con cái cũng sẽ đối xử với mình như vậy.
Người Do Thái cũng dùng những câu chuyện để dạy con cái cách đối xử với ông bà, cha mẹ. Họ cũng xây dựng gia đình với tôn ti trật tự rõ ràng, có trên có dưới nhưng luôn dựa trên nền tảng tôn trọng nhau. Ngay từ bé, con trẻ đã biết tôn ti trật tự trong gia đình như thế nào, đồng thời luôn chấp nhận và tuân thủ theo đó.
Ngoài ra, mọi người trong gia đình yêu thương nhau không chỉ bằng lời nói, mà còn thể hiện trong trách nhiệm đối với nhau, thông qua việc chia sẻ, gánh vác công việc gia đình. Người Do Thái dạy con trẻ sắp xếp quần áo ngay khi con vừa 2 tuổi, đồng thời phải tự làm những công việc phục vụ cho chính bản thân phù hợp theo lứa tuổi, sau đó cùng chia sẻ công việc chung với mọi người. Cha mẹ hướng dẫn con trẻ tham gia vào việc của gia đình tùy theo năng lực, độ tuổi của con.
Người Do Thái giúp con cái hiểu được tình cảm gia đình bằng cách cùng nhau chia sẻ trách nhiệm, cùng yêu thương khi sống cùng nhau. Nếu sống xa ông bà, cha mẹ nên sắp xếp thời gian cho con trẻ về thăm ông bà thường xuyên để mọi người có cơ hội cảm nhận và thể hiện tình cảm dành cho nhau.
Người Việt Nam cũng vậy, phụ huynh thường đưa con cháu về thăm ông bà vào những ngày lễ tết, qua đó, cha mẹ cho con cơ hội thể hiện tình cảm yêu thương ông bà và sự quý trọng nguồn gốc của mình. Người Việt Nam chúng ta còn có Lễ Vu Lan, đây là ngày con cái báo hiếu mẹ cha. Đây là cách chúng ta giúp con xây dựng lòng hiếu kính đối với cha mẹ.
Ngay từ bé, cha mẹ nên dạy con về thái độ lễ phép, lòng quan tâm, thăm hỏi và cách chăm sóc mọi người. Những lúc có người ốm đau nên thăm hỏi người bệnh thế nào, cần quan tâm, chăm sóc ra sao… đây là những điều cha mẹ nên dạy cho con trẻ. Nhiều phụ huynh than phiền rằng con cái thờ ơ, không biết quan tâm cha mẹ, thậm chí có khi cha mẹ bị bệnh, con trẻ cũng chẳng biết nấu cơm, chẳng biết làm việc gì ở nhà. Nhiều phụ huynh bệnh trong người nhưng phải cố gắng nấu cơm cho con ăn, đó là do cha mẹ không dạy con học cách chia sẻ công việc gia đình ngay từ nhỏ, vì thương con mà cha mẹ làm hết mọi thứ. Cho nên, những khó khăn đó là hệ quả mà cha mẹ phải chịu. Vì vậy, việc dạy con hiếu kính cha mẹ ngay từ bé cũng chính là đang dạy con biết chia sẻ công việc gia đình.
Khi con lên 5 tuổi, người Do Thái đã dạy con “có làm thì mới có ăn”, thậm chí còn quy đổi những công việc trẻ làm ra tiền. Đây không phải là tính toán, mà đây là cách giúp trẻ biết được thế nào là giá trị lao động. Khi hiểu được giá trị lao động thì trẻ sẽ biết yêu thương và thông cảm với cha mẹ.
Khi cha mẹ nói gì đó không hài lòng, nhiều đứa trẻ chọn cách bỏ đi hoặc la hét lên, thậm chí đóng sầm cửa lại, không thèm giao tiếp với cha mẹ nữa. Những biểu hiện này rất thường xuyên xảy ra nhưng cha mẹ thật sự không biết làm thế nào là đúng đắn và hiệu quả nhất. Có khi vì quá tức giận, cha mẹ lại la mắng con trẻ: “con như vậy là mất dạy”, “con như vậy là vô ơn”… tuy nhiên, những câu này tuyệt đối không nên nói với con.
Thay vào đó, cha mẹ nên để yên cho con bình tĩnh lại, khi mọi thứ lắng xuống thì hãy nói chuyện thẳng thắng với con về chuyện đã xảy ra. Trước tiên, cha mẹ nên lắng nghe con, không nên tiếp tục đưa ra những bài học răn đe, dạy dỗ, vì điều này làm cho mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái ngày càng sâu sắc thêm, khiến cho con không mở lòng, không muốn trò chuyện với cha mẹ nữa. Tất cả là do cha mẹ không hiểu được con cái.
Vì vậy, sau khi con bình tĩnh, cha mẹ hãy lắng nghe con chia sẻ, tiếp theo hãy đặt ra những câu hỏi cho con, đồng thời cũng là lúc cha mẹ mới nói lên những cảm xúc và suy nghĩ của bản thân, cũng như lắng nghe suy nghĩ và cảm xúc của con. Từ đó, cha mẹ giúp con định hướng giải quyết vấn đề, nhờ vậy, con trẻ sẽ cảm nhận được cách dạy dỗ của cha mẹ dành cho con cái. Người Do Thái rất kiên trì thuyết phục, hướng dẫn, định hướng cho đến khi cái đạt được kết quả như mong muốn.
Dạy con kính trọng thầy cô
Người Do Thái rất quan tâm vấn đề kính trọng thầy cô của con cái; người Việt Nam cũng vậy, từ xưa ông bà ta có câu: “Muốn sang thì bắt cầu Kiều – Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy” – đây chính là truyền thống “tôn sư trọng đạo” của người chúng ta. Ngày 20 tháng 11 hàng năm là ngày Nhà giáo Việt Nam, đây chính là dịp người Việt Nam ta tôn vinh giá trị của người thầy.
Người Do Thái giáo dục con cái rất kỹ về sự kính trọng thầy cô. Trước tiên, con trẻ phải lễ phép, kính trọng thầy cô vì thầy cô là người truyền dạy kiến thức cho mình. Đồng thời, họ cũng dạy cho con trẻ biết rằng, thầy cô cũng là con người như mình, đã là con người thì bên cạnh những ưu điểm thì sẽ có những khiếm khuyết, thế nên cũng có lúc sẽ mắc sai lầm, vì vậy phải luôn thông cảm, tôn trọng và chỉ nhìn thầy cô theo hướng tích cực. Khi đến lớp, con trẻ phải nghiêm túc nghe thầy cô giảng bài và cố gắng học tập, đây là cách thể hiện lòng biết ơn dành cho thầy cô.
Ngày nay, vấn đề “tôn sư trọng đạo” ngoài xã hội có những hình ảnh không được đẹp. Chẳng hạn học trò đánh thầy cô hoặc có những hành vi xúc phạm thầy cô giáo; ngay cả phụ huynh cũng có trường hợp bênh vực con nên đánh thầy cô giáo… Đây là những hình ảnh làm ảnh hưởng rất nhiều đến truyền thống “tôn sư trọng đạo” trước giờ của chúng ta. Còn người Do Thái dạy con trẻ rằng, dù cho thầy cô có điểm gì đó khiến mình chưa hài lòng thì vẫn phải nhìn nhận thầy cô theo hướng tích cực.
Cha mẹ hãy kể cho con trẻ nghe về những câu chuyện có ý nghĩa dạy bảo con biết kính trọng thầy cô giáo. Cách dạy con kính trọng thầy cô giáo không phải là đền đáp công ơn thầy cô bằng vật chất, quà cáp; mà bằng những hành động cụ thể và đơn giản như: không cho con đi học muộn; nghiêm túc học bài, làm bài đầy đủ; lễ phép và biết hỏi thăm thầy cô; đặt câu hỏi, cách tương tác với thầy cô trong lớp học… tất cả những điều này là cách thể hiện sự kính trọng thầy cô. Rất nhiều giáo viên nói rằng, quà cáp ngày 20 tháng 11 mà học sinh mang đến không hẳn là niềm vui hoàn toàn của thầy cô, mà niềm vui lớn nhất của nghề giáo là học sinh lễ phép, ngoan ngoãn, chăm chỉ học hành, cũng như sự kính trọng của học trò, của phụ huynh học sinh dành cho mình.
Có một bài hát ai trong chúng ta cũng thuộc: “lúc ở nhà mẹ là cô giáo, khi đến trường cô giáo như mẹ hiền”. Đối với trẻ nhỏ, cô giáo ở trường cũng giống như người mẹ thứ hai. Hơn nữa, thời gian con cái ở trường cũng nhiều hơn ở nhà, cho nên, thầy cô là người có sự chi phối đến trẻ rất nhiều thông qua những kiến thức, cách sống, kinh nghiệm mà thầy cô truyền đạt. Chính vì vậy, bên cạnh dạy con về lòng hiếu thảo, cha mẹ cũng phải dạy con về lòng kính trọng đối với thầy cô.
Mặc dù đâu đó vẫn tồn tại những hình ảnh không được đẹp về môi trường giáo dục; nhưng cơ bản, người Việt Nam ta vẫn luôn giữ gìn và phát huy tốt truyền thống “tôn sư trọng đạo”, kính trọng và hiếu lễ đối với thầy cô. Khi biết kính trọng thầy cô, hiểu được “một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy” thì con trẻ sẽ có được những phẩm chất tốt đẹp, đồng thời luôn yêu quý, tôn trọng, biết ơn những người giúp mình có kiến thức trong cuộc sống.