Chúng ta đều biết rằng, một người có khả năng nói năng lưu loát sẽ dễ thành công trong cuộc sống, đây là điều không ai có thể phủ nhận. Trong gia đình, đứa con nào biết ăn nói hơn thì cha mẹ thường yêu thương hơn và khen ngợi rất nhiều “đứa này biết nịnh, biết nói chuyện, biết làm vừa lòng mọi người lắm, đứa trẻ này có khả năng giao tiếp tốt”. Người Do Thái nói rằng, khả năng nói năng lưu loát giúp chúng ta thành công một nửa. Vậy, làm thế nào để con trẻ có được khả năng ăn nói lưu loát?
Giai đoạn trẻ phát triển ngôn ngữ mạnh nhất là ở độ tuổi lên 2-3 tuổi và khi trẻ bắt đầu bập bẹ thì trẻ rất thích nói. Vì vậy, cha mẹ cần biết cách dạy con tập nói trong giai đoạn này.
Nội Dung Bài Viết
Dành thời gian trò chuyện cùng con
Bên cạnh nhiều phụ huynh chịu khó dạy con nói chuyện thì nhiều người giao con cho giúp việc. Người giúp việc chỉ có nhiệm vụ cho con chơi đồ chơi, cho ăn, cho uống, chăm sóc, chứ ít khi trò chuyện và dạy dỗ, rèn luyện cho trẻ. Hoặc có trường hợp cha mẹ gửi con đến nhà trẻ nhưng lớp quá đông trẻ thì cô giáo cũng không có thời gian trò chuyện với các em. Tối đón con về nhà thì cha mẹ có những lí do chính đáng là quá mệt, quá nhiều việc nên không có thời gian để trò chuyện cùng con và như vậy là cha mẹ không rèn luyện khả năng ăn nói cho con.
Kiên nhẫn dạy con tập nói
Hơn nữa, các bậc phụ huynh cũng không đủ kiên nhẫn để dạy con. Nhiều người than phiền rằng con mình đã lớn nhưng nói một câu cũng không suôn sẻ, muốn bày tỏ ý kiến cũng không nói thành câu. Thế nhưng, cha mẹ cho rằng, những đứa trẻ cùng tuổi nói được, mà con mình không nói được hoàn toàn là do lỗi ở con. Cha mẹ không nhận ra được lỗi cũng ở do nơi cha mẹ không dành thời gian để dạy dỗ con, như vậy thì làm sao con phát triển ngôn ngữ.
Mỗi khi con nói sai, nói chưa được thì cha mẹ nên kiên trì giúp con lặp lại. Ví dụ, khi hỏi cha mẹ đồ vật đó là gì nhưng con chỉ nói được từ “cái gì?” thì cha mẹ lại không thấy con mình nói sai, không sửa sai cho con. Thay vào đó, cha mẹ nên dạy con nói “mẹ ơi, đây là cái gì”. Nếu lần đầu chưa hoàn chỉnh, con chỉ nói được “mẹ ơi, cái gì” thì chúng ta bỏ qua, sau đó, chúng ta tiếp tục dạy con lặp lại nhiều lần thì con sẽ nói được câu hoàn chỉnh.
Dạy con viết văn
Nhiều phụ huynh thắc mắc tại sao con trẻ viết văn không được, có nhiều lí do mà trẻ không làm văn được, một trong số đó là do cha mẹ không dạy con viết văn, không dạy con mở rộng câu văn. Chẳng hạn, khi miêu tả người, cha mẹ thường dạy con theo văn mẫu, tả “mắt ai cũng là mắt bồ câu, mũi người nào cũng là mũi dọc dừa, hàm răng ai cũng đều như hạt bắp” mà không biết mở rộng câu văn, không biết miêu tả thêm nữa. Điều này cũng ảnh hưởng đến khả năng ngôn ngữ của con không được phát triển.
Ngày nay, chúng ta sử dụng rất nhiều thông tin trên mạng xã hội, câu từ trên đó thường rất ngắn, cụt. Truyện tranh cũng vậy, những câu văn trong truyện thường rất ngắn, không đủ một câu văn hoàn chỉnh cho trẻ học hỏi. Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ học hỏi từ nhiều nguồn khác nhau, có thể thông qua những câu chuyện được kể, trẻ tập nhắc lại những câu nói trong chuyện và biết đưa ra những câu hỏi.
Ví dụ, khi dẫn dắt con diễn tả bàn tay mẹ, thông thường trẻ chỉ tả “bàn tay mẹ gân guốc” thì chúng ta hãy gợi ý cho con mở rộng lí do vì sao tay mẹ như vậy, hỏi trẻ có cảm nhận gì về đôi tay gân guốc của mẹ. Nhờ vậy, khả năng làm văn của con ngày càng phát triển.
Khuyến khích con bày tỏ suy nghĩ
Cha mẹ cũng nên đặt cho con những câu hỏi để phát triển khả năng suy nghĩ của con, ví dụ, “con suy nghĩ sao về vấn đề này” để con tập đưa ra quan điểm và biểu đạt ý kiến. Cha mẹ thường lấy lí do không có thời gian nên không gợi lên những câu hỏi để nghe suy nghĩ của trẻ và sau đó hướng dẫn con cách nói năng, diễn đạt. Chính vì vậy mà khả năng ăn nói của trẻ thường bị hạn chế.
Cha mẹ nên khuyến khích con bày tỏ suy nghĩ, vì khi con nêu lên suy nghĩ của mình cũng là lúc con tập nói. Đa số các gia đình Việt Nam, mọi người ít khi bày tỏ suy nghĩ, quan điểm của bản thân, một phần cũng là do cách giáo dục của gia đình, thông tin chỉ nghe theo một chiều, con chỉ nghe từ cha mẹ, ít khi cha mẹ cho con cơ hội bày tỏ suy nghĩ. Cho nên, nhờ khuyến khích, động viên con bày tỏ ý kiến mà con trẻ sẽ được rèn luyện cách ăn nói.
Như chúng ta đã biết, đa số mọi người đều mắc phải hội chứng sợ nói trước đám đông, nếu không dạy trẻ cách ăn nói ngay từ nhỏ thì chúng ta không thể giúp trẻ thoát khỏi hội chứng này khi lớn lên. Tất cả phụ huynh đều muốn con mình ăn nói lưu loát, nhưng ngay từ bé, khi con có ý kiến thì cha mẹ lại thường phăng ngang, bác bỏ, không chấp nhận. Thậm chí, nhiều trẻ tâm sự, ở lớp khi có bạn phát biểu sai thì giáo viên lại nói trẻ những câu khiến trẻ tổn thương, bạn bè xung quanh đều cười. Những lần sau đó giáo viên cũng mang những câu nói như vậy dán nhãn lên trẻ và làm cho trẻ rất sợ nói, sau một lần trải nghiệm nói sai, bị thầy cô, bạn bè cười thì trẻ không muốn nói nữa. Vì vậy, chúng ta cần tập cho trẻ sự tự tin mỗi khi phát biểu; không còn lo lắng, sợ hãi mỗi khi nói chuyện thì lúc đó trẻ mới nói chuyện linh hoạt được.
Khuyến khích con đặt câu hỏi
Khi trẻ ở tuổi lên 2, lên 3 và lên 5 thì trẻ rất thường xuyên đặt câu hỏi. Cha mẹ có khi trả lời câu hỏi nhưng cũng có khi không trả lời. Phương pháp cha mẹ giúp con cái phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất là trả lời câu hỏi của trẻ, khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, khuyến khích trẻ tìm hiểu, chính điều này giúp trẻ phát triển ngôn ngữ rất tốt. Ngoài ra, cha mẹ cũng giúp trẻ phát triển ngôn ngữ bằng cách khuyến khích trẻ hát ca, đọc truyện, tham gia các hoạt động thể dục thể thao, hoạt động tập thể. Qua đó, giúp trẻ có phản xạ tốt, tự tin hơn và khả năng giao tiếp cũng phát triển.
Khi đến lớp, trẻ ít khi dám đặt câu hỏi, không dám thắc mắc vì sợ nói ra bị người khác cười. Thế nên, cha mẹ nên hướng dẫn cho con cách đặt câu hỏi, chẳng hạn “thưa cô, chỗ nào em muốn hiểu rõ hơn, cô có thể giải thích cho em nghe không?”. Đây là cha mẹ vừa hướng dẫn cho con cách đặt câu hỏi, cách phát triển câu, cách nói, đồng thời câu nói này cũng có sự lễ phép trong đó. Tuy nhiên, trẻ thường không có tự tin khi đặt câu hỏi, vừa sợ các bạn cười, vừa sợ mình nói ra cô không hiểu được ý mình. Mà khi trẻ không chịu hỏi thì kiến thức ở lớp trẻ không nắm được, sau này nếu gặp lại kiến thức này thì trẻ sẽ không hiểu và chỗ này trở thành khiếm khuyết của trẻ. Vì vậy, phải rèn luyện cho trẻ sự tự tin, dạn dĩ và chủ động trong học tập.
Khi trẻ còn nhỏ, cách tác động vào con dễ nhất là kể chuyện cho trẻ. Sau khi kể chuyện, cha mẹ hãy đặt những câu hỏi để khuyến khích sự tò mò của con. Ví dụ, kể đến những đoạn hay, đoạn hấp dẫn, cha mẹ hãy cho con đoán xem nhân vật trong chuyện sẽ giải quyết thể nào, diễn biến nào sẽ diễn ra tiếp theo, kết cục của chuyện sẽ như thế nào… làm như vậy cha mẹ sẽ rèn luyện cho con cách trả lời và thông qua qua câu trả lời của con, cha mẹ sẽ thấy khả năng ngôn ngữ của con sẽ dần dần lưu loát, đồng thời trí não của con cũng ngày càng phát triển.
Ngoài ra, cha mẹ nên cùng con trao đổi, thảo luận, bàn bạc những chuyện xung quanh Cách dễ nhất là cha mẹ cùng con đọc sách, cùng con thảo luận vấn đề. Bằng cách này, cha mẹ dễ dàng cùng con rèn luyện khả năng nói chuyện của con.
Cha mẹ là người làm mẫu, hướng dẫn, khuyến khích con cái
Điều cần lưu ý là cha mẹ phải là người làm mẫu, hướng dẫn, luôn luôn khuyến khích động viên con. Khi con nói đúng thì cha mẹ có thể vỗ tay hoan hô và khen ngợi con, đồng thời cho con lặp lại câu đã nói. Nhờ sự khuyến khích như vậy mà con trẻ sẽ tăng sự tự tin và nói chuyện nhiều hơn. Ngược lại, khi con nói chuyện mà cha mẹ nói “nói vây cũng nói”, “nói không có đầu đuôi gì cả”, gạt ngang con thì con sẽ mất hứng nói, nhiều lần sau đó con sẽ không nói chuyện với mình được.
Chính vì vậy, cha mẹ nên là người làm mẫu, hướng dẫn, khuyến khích, động viên, cho con trải nghiệm, đây là những điều chúng ta cần làm trong sự giáo dục con. Để cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạnh đến mức ăn nói lưu loát thì cha mẹ cần cho con tham gia các hoạt động tập thể, khuyến khích con phát biểu trong lớp. Có rất nhiều trẻ sợ phát biểu, mỗi lần được mời phát biểu thì trẻ tim đập mạnh, lo sợ không nói được, hoặc nói lắp bắp, sợ người khác cười, không biết mọi người có hiểu những gì mình nói hay không. Nhưng nếu không nói, không rèn luyện thì rất khó để nói năng được lưu loát. Cho nên, chúng ta cần hướng dẫn từ khi trẻ con ở nhà, sau đó, lúc đến lớp, cha mẹ nên hướng dẫn con tập đặt câu hỏi, tập tham gia phát biểu ý kiến, tập trao đổi vấn đề với bạn bè, tập tham gia các hoạt động xã hội, như vậy cha mẹ sẽ giúp con có khả năng ăn nói tốt hơn.