Đố vui: Một ngày nọ, bá quan văn võ trong triều đang đứng bên bờ một dòng sông rộng 2km để đợi được đi lên thuyền cùng vui du ngoạn. Thuyền neo đậu cách bờ nửa mét, thuyền và bờ được nối với nhau bằng chiếc cầu rất chắc chắn. Nhà vua truyền lệnh: “Bá quan văn võ hãy đi bộ lên thuyền để bắt đầu du ngoạn. Thế nhưng, 15 phút sau tất cả bá quan văn võ đều chết đuối dưới sông.
Đố các bạn tại sao?
Đáp án là do bá quan văn võ đều đứng bên bờ sông, tuy nhiên đang đứng ở bờ bên kia, còn thuyền vua thì neo đậu ở bờ bên này. Vì không biết nên vua truyền lệnh cho bá quan văn võ phải “đi bộ” lên thuyền, lời vua phán ra không được phép làm sai, thế nên bá quan văn võ phải lên thuyền bằng cách đi bộ qua sông và kết quả là tất cả đều chết.
Câu đố này có ý nghĩa rằng, bá quan văn võ sẽ chết sạch nếu không bước được lên thuyền và họ sẽ bị bỏ rơi dưới lòng sông. Bài thuyết trình của chúng ta cũng giống như chiếc thuyền, khán giả phải nằm trong bài thuyết trình ấy, nếu không, khán giả rất dễ bị “chết đuối”. Có rất nhiều người khi thuyết trình thì họ tự nói tự nghe, còn khán giả có nghe hay không thì mặc khán giả. Đôi khi khán giả không được tham gia, không được nhắc đến trong bài thuyết trình, khán giả không được hỏi, không được tư duy thì họ sẽ chết đuối như các vị bá quan văn võ vì không đứng được trên chiếc thuyền của người thuyết trình.
Cho nên, một nguyên tắc vàng khi thuyết trình chính là phải có sự tương tác với khán giả. Sự tương tác này có thể được thực hiện bằng những cách sau:
Nội Dung Bài Viết
Cách 1: Phỏng vấn
Chúng ta có thể đặt câu hỏi và nhờ khán giả trả lời hoặc chỉ cần đặt câu hỏi để khán giả suy nghĩ, không nhất thiết phải mời lên trả lời. Nếu đặt câu hỏi để khán giả trả lời, hãy cố gắng mời nhiều người trả lời khác nhau, hoặc chỉ mời một người trả lời thì có thể hỏi sâu hơn một chút. Chú ý, không được rơi vào độc thoại với một người, vì như thế sẽ khiến những khán giả còn lại cảm thấy bị bỏ rơi.
Cách 2: Đưa khán giả vào bài nói
Ví dụ:
- “Tôi thấy anh A thế này…”
- “Tôi thấy chị B thế kia…”
- “Câu chuyện tôi vừa chia sẻ cũng giống với câu chuyện của anh C đang ngồi đây…”
- “Bạn D đẹp trai quá!”
- “Bạn G xinh xắn quá!”.
Đây là một số cách để chúng ta đưa khán giả vào bài nói.
Chúng ta cũng có thể kể một câu chuyện và hỏi: “Các bạn thấy mình giống câu chuyện này ở chỗ nào?”. Hoặc đưa khán giả vào trong câu chuyện một cách có dụng ý bằng cách nói: “Tôi tin chắc quý vị sẽ đồng ý (sẽ tin/sẽ nghĩ/sẽ đồng cảm) với tôi là….” và nói ra vấn đề cần chia sẻ. Đó là những câu gán ý tưởng và chúng ta sẽ đặt khán giả vào vị thế họ nghĩ rằng điều mình sắp nói ra là điều họ sẽ đồng cảm. Đây còn được gọi là phương pháp ám thị trong kỹ năng nói trước công chúng.
Cách 3: Cùng tham gia hoạt động với khán giả
Chúng ta có thể mời khán giả lên sân khấu chơi một trò chơi bằng cách chuẩn bị một ô chữ và nhờ khán giả giải ô chữ; hoặc đưa ra mê cung và nhờ khán giả tìm con đường thoát ra…
Người thuyết trình và khán giả phải liên tục hoạt động với nhau, sao cho khán giả phải tham gia vào bài thuyết trình, nếu không họ sẽ chán nản. Khi khán giả tham gia thì bầu không khí sẽ khác hẳn, đồng thời sẽ có sự tương tác giữa người nói và người nghe giống như đang giao tiếp với nhau.
Ví dụ, thuyết trình về chủ đề “Lười”: “Lười là một căn bệnh nan y của giới trẻ ngày nay, thậm chỉ cả người đi làm cũng mắc phải bệnh lười. Chúng ta lười là do tâm lý…”. Khi nói “lười là do tâm lý” thì người nghe sẽ thấy mông lung, thậm chí thấy chán đối với bài thuyết trình. Thay vào đó, chúng ta có thể biến câu nói “lười là do tâm lý” thành một bài tập và mời một bạn khán giả tham gia. Đầu tiên, đưa cho bạn ấy một tờ giấy A4, cho bạn kẹp giấy vào hai ngón tay và duỗi thẳng tay trong vòng 30 giây. Sau 30 giây, khoan mời bạn để tay xuống mà tiếp tục mời bạn giữ yên tờ giấy trong 30 phút. Khi đó, lập tức bạn ấy sẽ bỏ tay xuống vì 30 phút là quá lâu và nghĩ rằng không thể nào cầm được.
Thực tế, bạn ấy vẫn có thể cầm được tờ giấy lâu hơn nữa, có thể không đủ 30 phút nhưng hoàn toàn có thể thực hiện thêm trong 10 phút, 5 phút, 3 phút, hoặc 2 phút mà thôi. Tuy nhiên bạn ấy không cầm tiếp tục mà chọn cách bỏ xuống ngay. Cho nên, cái nặng đầu tiên không phải do cầm tờ giấy, mà cái nặng đầu tiên là do suy nghĩ, do tâm lý.
Chúng ta thường lười do hình dung công việc đó quá nặng nề. Có những công việc có thể giải quyết trong 15-20 phút là xong nhưng mình rất do dự và đôi khi để trôi qua mấy tiếng đồng hồ mà chưa làm. Thậm chí còn đọc báo, xem ti vi, lướt facebook xong mới chịu làm, bởi vì nghĩ rằng công việc đó rất nặng nề, buồn chán. Cho nên, chúng ta lười là do tâm lý, hình dung công việc đó quá sức, trong khi công việc đó thực tế không nặng tý nào.
Cách 4: Sử dụng ô chữ, câu đố
Chúng ta có thể chế biến các cụm từ mấu chốt thành ô chữ hoặc câu đố. Việc giải ô chữ, giải câu đố sẽ khuyến khích người nghe tư duy, suy nghĩ, giúp họ không còn nhàm chán khi nghe một chiều, hơn nữa, họ còn suy nghĩ để trả lời câu đố. Mặt khác, nếu có phần thưởng nếu trả lời đúng thì càng tuyệt vời, dù chỉ là một cây viết, một bông hoa, một viên kẹo nhưng cũng làm khán giả cảm thấy thích và vui trong hoạt động này. Thậm chí, khi không mang theo phần thưởng, chúng ta có thể sử dụng phần thưởng mang tính chất vui đùa, ví dụ “ai trả lời đúng ô chữ sẽ nhận được phần thưởng là cái laptop”, khi nghe như vậy, mọi người thừa hiểu đó là câu đùa nhưng cũng cảm thấy rất vui vẻ và họ sẽ không thật sự đòi laptop của người nói. Đây cũng là một trong những phương pháp rất tốt để tương tác với khán giả.
Cách 5: Khen ngợi khán giả
Chúng ta hãy khen ngợi khán giả khi họ có một câu nói, một suy nghĩ, một phát biểu, một hoạt động nào đó có thể khen ngợi được. Chẳng hạn:
- “Qua cách trình bày của bạn, tôi thấy bạn khá thú vị và sáng tạo”.
- “Tôi thấy phong cách của bạn rất điềm tĩnh, chững chạc, từ tốn”.
- “Tôi thấy bạn rất phá cách”.
- “Tôi thấy bạn rất dịu dàng, nhẹ nhàng, ngôn ngữ hình thể rất tốt và có nụ cười rất sáng”.
Khi khán giả tham gia hoạt động, chúng ta nên quan sát và khen ngợi họ, đây cũng là một cách tương tác với nhau.
Cách 6: Kịch tính hóa ý tưởng
Đặc biệt, khi xem video clip về các bài thuyết trình, chúng ta chỉ nhìn thấy hình ảnh người nói và một vài hình ảnh trên slide. Trong thực tế cuộc sống, chúng ta có thể sử dụng rất nhiều hình ảnh, hành động để thuyết trình, vì không bị hạn chế bởi máy quay.
Ví dụ, có một anh chàng làm nghề thuyết trình sản phẩm, chuyên bán phần mềm tính lương. Anh ấy đến một công ty, gặp và nói với vị giám đốc rằng: “Thưa giám đốc, với phần mềm tính lương này, anh có thể tiết kiệm khoản chi phí để trả cho như vậy tính lương hàng tháng. Bên cạnh đó, anh còn phòng tránh thất thoát, phòng tránh sai sót. Phần mềm tính lương này còn có nhiều công dụng, tính năng khác, giúp tiết kiệm mỗi tháng từ 8 đến 10 triệu đồng cho chi phí nhân lực và chi phí thất thoát, sai sót”.
Sau đó, anh này tiếp tục nói: “Nếu giám đốc không mua phần mềm tính lương này, cũng như mỗi tháng cầm 8 đến 10 triệu ném ra cửa sổ vậy”. Và anh ấy cầm một nắm tiền xu quăng ra cửa sổ, khi tiền xu rơi xuống vang lên tiếng kêu leng keng, leng keng. Chứng kiến hành động đó, vị giám đốc cảm thấy tiếc tiền mặc dù chỉ là tiền xu. Khi đó, ông giám đốc thấy rằng, nếu không mua phần mềm tính lương thì ông sẽ tốn tiền mực in, giấy in, tiền trả cho nhân lực, tiền thất thoát do sai lầm đến gần 10 triệu đồng, như vậy, chẳng khác nào ném tiền ra cửa sổ như hành động kia. Khi hình tượng hóa, hình ảnh hóa, kịch tính hóa thì vị giám đốc này ấn tượng hơn với phần mềm tính lương. Anh chàng này đã thành công bán cho nhiều công ty với cách thức trên. Như vậy, anh ấy đã thuyết trình sản phẩm của mình bằng phương pháp kịch tính hóa ý tưởng và bài thuyết trình cũng cần phải kịch tính hóa như thế.
Ví dụ khác, một người đi bán sản phẩm kính không vỡ, mọi người trong công ty rất ngạc nhiên khi tổng kết lại thấy anh này bán được gấp ba lần doanh số những người khác. Anh chàng này chia sẻ khi đi tiếp thị, anh không mang theo nhiều hồ sơ, anh chỉ nhờ bộ phận kỹ thuật cắt cho mình vài miếng kính to bằng lòng bàn tay và mang theo một cây búa đi gặp khách hàng. Khi gặp khách, anh giới thiệu: “Đây là mặt hàng kính không vỡ, kính này chịu được áp lực rất cao”, vừa nói xong anh giơ búa lên đập tấm kính trước mặt khách hàng làm mọi người giật mình. Thông thường khi đập thủy tinh, đập gương, đập kính thì những thứ đó sẽ bể và văng miểng nhưng miếng kính này vẫn còn y nguyên. Cho nên khách hàng bị thuyết phục bởi sản phẩm này và doanh số anh ta mang về công ty gấp ba lần người khác.
Phương pháp kịch tính hóa ý tưởng đó được nhân rộng trong công ty và doanh số công ty tăng vụt. Tuy nhiên, khi tổng kết tháng tiếp theo thì doanh số của anh này vẫn cao hơn người khác dù doanh số những người khác đã tăng lên rất nhiều. Lần này anh mới chia sẻ rằng, anh vẫn mang tấm kính và búa theo gặp khách hàng, nhưng lần này anh không đập kính, mà anh trao búa cho khách hàng và nhờ họ đập kính. Mặc dù khách hàng cố gắng đập hết sức nhưng kính vẫn không bể được, thế là khách hàng càng bị thuyết phục và doanh số cứ vậy tăng cao hơn trước.
Cách 7: Sử dụng phần mềm PowerPoint
Phương thức cuối cùng để gia tăng sự thú vị cho bài thuyết trình là sử dụng phần mềm PowerPoint với các video clip, hình ảnh, âm thanh minh họa. Đặc biệt những video clip sẽ tạo được những cảm xúc rất mạnh mẽ trong lòng khán giả, vì vừa có hình, vừa có ảnh, vừa có những câu chuyện xúc động và vừa có cả âm nhạc. Chúng ta có thể được tận dụng những video clip, những câu chuyện xúc động trên mạng, những câu chuyện ẩn dụ để làm sống động bài nói, giúp bài thuyết trình thêm cảm động và lấy được cảm xúc của người xem.