Dạy con kết bạn

Tầm quan trọng của việc kết bạn

     Trong quá trình nuôi dạy con cái, một trong những điều các bậc phụ huynh rất quan tâm là vấn đề bạn bè của con. Khi con còn bé, còn học mẫu giáo hoặc tiểu học, phụ huynh chưa quan tâm nhiều đến vấn đề này, nhưng khi con lên bậc trung học cơ sở thì việc kết giao bạn bè của con là một trong những nỗi lo của rất nhiều phụ huynh. Lúc con còn nhỏ, cha mẹ đi đâu thì con cũng đòi theo; đến khi con ở độ tuổi 12-13 thì con không còn đòi theo nữa, thậm chí cha mẹ có rủ thì vẫn không đi. Thay vào đó, bạn bè là người con nghe theo và bị ảnh hưởng nhiều nhất. Đặc trưng ở độ tuổi này là con có nhu cầu kết bạn nhiều hơn và bạn bè là người con trẻ chia sẻ tất cả. Khi cha mẹ không còn là bạn bè của còn thì những người bạn bên ngoài trở thành người ảnh hưởng con rất nhiều. Nhiều phụ huynh thắc mắc tại sao mình nói thì con không nghe theo nhưng bạn bè nói thì con lại nghe. Trong thực tế có nhiều trường hợp, nhiều người đến khi lớn lên thì việc gì cũng nhắc đến bạn, nghĩ cho bạn, còn đối với người trong gia đình lại không quan tâm.

     Vì vậy, hầu hết các phụ huynh đều lo lắng nếu chẳng may con kết giao với bạn bè xấu thì sẽ bị ảnh hưởng, có khi sẽ sa đà vào game, tệ nạn xã hội… Một điều chúng ta cần biết là con trẻ khi đến trường sẽ rất sợ bị cô lập, sợ bị bạn bè xa lánh, sợ bị bạn bè tẩy chay và nếu con không có bạn bè cũng khiến cha mẹ lo lắng. Ngược lại, con có quá nhiều bạn thì cha mẹ cũng không an tâm, vì không biết bạn bè của con có tốt hay không, nếu con chỉ lo chơi với bạn thì không lo học. Nhiều phụ huynh thấy con có quá nhiều bạn sẽ trách mắng con không lo học, suốt ngày bạn với bè. Hoặc có khi phụ huynh đánh giá bạn bè bằng cách nhìn chủ quan của mình rồi ngăn cấm, không cho con chơi chung nữa. Cha mẹ không biết rằng, ở độ tuổi dậy thì, càng cấm thì con càng lao vào, hơn nữa, trong giai đoạn này, mối quan hệ giữa bạn bè khác giới cũng phát triển, danh từ chuyên môn gọi là những rung động về giới tính. Điều này cũng là nguyên nhân khiến cha mẹ lo sợ khi con chơi với bạn khác giới sẽ nảy sinh tình cảm, sa sút việc học, thậm chí có thể dẫn đến những hệ lụy không mong muốn, vì vậy, đa số các bậc phụ huynh đều cấm con mình kết giao với bạn khác giới khi còn nhỏ.

     Nhiều bạn trẻ đặt câu hỏi, tại sao ngày xưa cha mẹ đã trải qua lứa tuổi giống các em nhưng bây giờ cha mẹ lại không hiểu cho con? Trong khi các em chỉ muốn có thêm những người bạn, không có suy nghĩ gì sâu xa hơn nhưng cha mẹ lại ngăn cấm? Làm thế nào để các em có tình bạn khác giới không đi quá xa, không làm ảnh hưởng đến việc học hành? Điều chúng ta mẹ cần dạy con ở đây không phải là ngăn cấm, bởi lẽ, dù có cấm thì cũng không cấm được. Vì cha mẹ cấm ở nhà nhưng khi con đến lớp thì không cấm được, có khi còn khiến con cái trốn học, nói dối cha mẹ để được đi chơi với bạn. Vậy, làm thế nào để dạy cho con kết bạn đúng đắn?

Dạy con cách tìm được người bạn tốt

Ông bà ta có câu “chọn bạn mà chơi”, nhưng chọn bạn thế nào là đúng? Sau đây là cách dạy con kết bạn của cha mẹ Do Thái.

     Nhận diện kiểu bạn

     Người Do Thái dạy con mình có ba kiểu bạn:

• Kiểu bạn đầu tiên được ví như bánh mỳ, tức là người vừa cho ta năng lượng, vừa cho ta sự ủng hộ. Đây là người bạn chân thành, sẵn sàng góp ý và giúp đỡ khi bạn bè gặp hoạn nạn mà không đòi hỏi điều gì.
• Kiểu bạn thứ hai được ví như rượu, đây cũng là người cho ta sự giúp đỡ khi cần thiết, họ cũng đưa ra những lời khuyên hữu ích và làm cho cuộc sống của bạn bè thêm phong phú.
• Kiểu bạn thứ ba được ví như con chó hoang, đây là người bạn tìm đến bạn bè khi họ cần; khi bạn có thì họ đến, không có thì sẽ đi. Đây là người lợi dụng bạn bè, chỉ tìm đến bạn bè khi họ gặp khó khăn; còn khi bạn bè cần đến thì họ không giúp đỡ.

     Trong thực tế chúng ta cũng có những người bạn như vậy: một người sẵn sàng bên cạnh, giúp đỡ chúng ta hết lòng; một người thỉnh thoảng chúng ta có thể nhờ cậy, tùy vào mức độ thân thiết và một người bạn là người lợi dụng, chỉ tìm đến mình khi họ cần, còn khi mình cần thì không thấy họ đâu.

     Xây dựng được tình bạn tốt đẹp sẽ giúp chúng ta có rất nhiều niềm vui trong cuộc sống. Bạn bè cũng là những người chia sẻ, giúp đỡ khi mình gặp khó khăn, hoạn nạn. Vì vậy, cha mẹ phải giúp con biết cách kết bạn ngay từ bé, bằng cách nhận diện những người bạn xung quanh.

     Mức độ trong giao tiếp

     Cha mẹ dạy con những mức độ trong giao tiếp:

• Mức độ đầu tiên là xã giao, tức là giao tiếp hết sức bình thường với những câu chào hỏi, hỏi thăm với những người có quen biết.
• Mức độ thứ hai là có thể nói rất nhiều chuyện nhưng những chuyện này không gây ảnh hưởng đến ai với những người không quá thân thiết.
• Mức độ thứ ba là mức độ thân thiết, có thể chia sẻ những suy nghĩ thầm kín, tâm sự những mong muốn riêng tư và nhận những lời chia sẻ, tư vấn của bạn bè thân thiết.

     Chọn bạn mà chơi

     Người Do Thái dạy con mình rằng, nếu kết bạn với người thông thái thì con cũng sẽ được thông thái; còn nếu kết bạn với người ngốc thì con cũng sẽ thành người ngốc. Cách này giúp con trẻ chọn bạn mà chơi, như câu ông cha đã dạy “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”.

    Để giúp con cái tránh xa những điều xấu, cha mẹ cần phân tích cho con thấy lí do vì sao con cái không nên chơi với những người bạn không tốt; cha mẹ không nên chỉ biết ngăn cấm mà không giải thích cho con hiểu. Một khi con không hiểu lí do thật sự thì sẽ nghĩ rằng cha mẹ không muốn con chơi với bạn bè, cho rằng cha mẹ nghĩ sai về người bạn đó, trong khi ở giai đoạn này con trẻ có xu hướng bảo vệ bạn bè rất kỹ. Nếu nghe cha mẹ nói xấu bạn bè của mình thì trẻ sẽ lập tức có phản ứng, nhiều trẻ sẽ có sự chống đối, bênh vực bạn mình. Cha mẹ càng cấm thì trẻ càng muốn chơi chung, muốn được chứng tỏ, thế nên trẻ muốn chơi với bạn để chứng minh là mình đúng. Thay vào đó, cha mẹ nên dành thời gian giải thích cho con hiểu. Hơn thế nữa, người Do Thái còn đặt ra những câu hỏi cho con mình: “vì sao con chơi với bạn đó”, “bạn đó có đặc điểm gì tốt để con học hỏi”, “hành động của bạn con như vậy thì con nghĩ như thế nào”… Đây là những cách cha mẹ dùng để gợi mở cho con suy nghĩ, đôi khi chỉ cần đặt những câu hỏi như vậy là con đã hiểu và biết phân biệt đúng sai.

     Người bạn thật sự là người không ra điều kiện

     Nhiều đứa trẻ chơi với bạn và bị bạn đặt điều kiện rất nhiều, có những nhóm bạn bắt buộc phải làm điều gì đó thì mới cho gia nhập vào nhóm. Có những trường hợp thực tế là con trẻ lấy cắp tiền, trộm đồ ở nhà để mang vào lớp cho bạn bè ăn, vì nếu không làm sẽ bị bạn cô lập, tẩy chay; hoặc vì con trẻ chơi với những nhóm bạn con nhà giàu, thấy bạn có món đồ gì đó thì con mình cũng muốn có, vì không có sẽ không được chơi chung nữa. Vậy, phải dạy con thế nào để con không bị lệ thuộc vào bạn?

     Người Do Thái dạy con của họ rằng, người nào yêu thương con, người nào thật sự là bạn tốt với con thì sẽ không bao giờ ra điều kiện với con, mà người đó sẽ chấp nhận con và sẵn sàng chơi chung con. Đây mới là những người chúng ta cần kết bạn, họ sẽ cho mình những lời khuyên, sẽ chia sẻ với chúng ta những niềm vui, những nỗi buồn và góp ý cho mình những lời khuyên chân thành. Họ cũng sẽ không bao giờ nói xấu hay chê bai mình. Những người đã có sự tôn trọng với mình sẽ có cách cư xử với mình rất đúng mực. Những người tôn trọng, cư xử đúng mực như vậy là những người bạn tốt, họ sẽ giúp đỡ bạn bè mà không đòi hỏi gì, đây là những người con trẻ nên chơi cùng.

     Trong cuộc sống, không phải lúc nào cũng có người đáp ứng hết mọi yếu tố trên, vì vậy cha mẹ nên dạy con những điều cần biết để nhận ra được người bạn phù hợp. Đầu tiên, hãy chọn những người có cùng sở thích làm bạn, sau đó xem có cùng quan điểm, cùng suy nghĩ và xem cách ứng xử của bạn đối với mình như thế nào. Đó là những dấu hiệu để biết được đó là người bạn có thể kết giao.

     Trong thực tế, mỗi đứa trẻ sẽ có mỗi tính cách khác nhau, bên cạnh những điểm tích cực, chắc chắn sẽ còn những chỗ chưa hoàn thiện. Một khi cha mẹ thấy được điểm không tốt là cắt ngay, không cho con chơi cùng nữa, mà không thấy được những điểm mạnh của đứa trẻ đó. Thay vào đó, cha mẹ nên chỉ cho con thấy những điểm mạnh của bạn để con học hỏi; còn những điểm không tốt thì dạy con không được học theo.

     Bên cạnh đó, cha mẹ cũng tùy theo tính cách của con mà dạy con cách kết bạn phù hợp. Chẳng hạn, con mình là người ứng xử theo tình cảm, những đứa trẻ nãy rất sợ mâu thuẫn, sợ bị bạn bè bỏ rơi nên thường đáp ứng những yêu cầu của bạn bè, có khi còn bị bạn bè ăn hiếp. Biết con mình có tính cách như vậy, cha mẹ cần dạy con phát huy sự ôn hòa đó, nhưng đồng thời cũng dạy con không được để bạn bè ức hiếp.

     Người Việt Nam ta có câu “học thầy không tày học bạn”, điều này cho chúng ta thấy rằng, trong cuộc sống nếu con cái có những người bạn tốt thì con sẽ học được rất nhiều điều từ bạn bè. Cho nên, việc con cái có được những người bạn tốt là điều cha mẹ rất quan tâm.

Dạy con trở thành người bạn tốt

Khi có được những người bạn tốt thì con trẻ cũng phải học cách trở thành một người bạn tốt. Muốn có được những người bạn tốt thì chúng ta phải là người thật lòng tốt với bạn.

     Chủ động kết bạn và luôn tôn trọng bạn

     Nhiều đứa trẻ không chủ động, thường đợi người khác chủ động kết bạn trước với mình, những em này khi lớn lên cũng sẽ bị động, trong công việc và đời sống trẻ cũng là người bị động. Vì vậy, cha mẹ phải rèn luyện tính chủ động cho con, bằng cách dạy con chủ động tìm bạn tốt. Để chủ động tìm bạn tốt, trước tiên chính chúng ta phải là người biết tôn trọng tình bạn. Không được áp đặt suy nghĩ, quan điểm của người khác theo suy nghĩ, quan điểm của mình. Bởi vì mỗi con người sinh ra không ai giống ai cả, mỗi người đều có tính cách khác nhau. Bạn bè là người có một vài sở thích giống mình, chứ bạn bè không phải là người hoàn toàn giống mình.

     Khi con có sự tôn trọng bạn bè, con mới có hứng thú giao tiếp với bạn và con cũng học được rất nhiều điều tốt từ bạn. Trong quá trình giao tiếp, kết bạn, nếu chúng ta tôn trọng bạn thì mình sẽ học được rất nhiều điều tốt từ bạn, đồng thời hiểu hơn về chính mình, biết mình thích gì, cần gì, muốn gì thông qua cách chúng ta suy nghĩ, ứng xử khi giao tiếp.

     Cha mẹ làm người bạn tốt với con

     Để dạy con trẻ chấp nhận, tôn trọng người khác như vậy thì chính bản thân cha mẹ phải là người làm gương. Bình thường chúng ta dạy con phải biết chấp nhận người khác nhưng chính chúng ta lại không chấp nhận con mình, vậy thì làm sao con học theo được, cho nên, cha mẹ phải biết chấp nhận con cái.

     Chúng ta rất dễ thấy rằng, giữa cha mẹ và con cái luôn có một khoảng cách, thời đại con đang sống và thời đại ngày trước chúng ta trải qua cách nhau một thế hệ. Vì vậy, mâu thuẫn về tuổi tác, về cách nhìn nhận, về kinh nghiệm sống giữa cha mẹ và con cái rất khác nhau, cho nên nhiều sự bất đồng quan điểm thường xảy ra trong gia đình. Vì vậy, trước hết cha cần học cách thấu hiểu cho con.

     Đầu tiên, cha mẹ phải trở thành một người bạn với con. Đừng bắt con mình phải “già trước tuổi”, tức là đừng bắt con phải hiểu được mình, trong khi những gì con đang đối mặt con chưa từng trải qua trước đó. Cha mẹ là người đã từng trải qua lứa tuổi của con nên hiểu được những gì con đang đối mặt, vì vậy, cha mẹ cần hạ mình xuống để chia sẻ cùng con, trở thành người bạn tốt của con mình.

     Thấu hiểu và tôn trọng ước mơ của con

     Cha mẹ thường bắt con suy nghĩ thay cho mình, làm việc cho mình nhưng cha mẹ không thấy điều đó: “con phải hiểu cho cha mẹ”, “con phải làm vì cha mẹ”. Đôi khi, cha mẹ có những mơ ước chưa thực hiện được, thế nên họ muốn con cái thực hiện ước mơ ngày xưa của mình bằng cách bắt con học theo những gì mình mong muốn.

     Rất nhiều những em sinh viên chia sẻ rằng các em không được học ngành các em yêu thích mà các em phải học trường mà cha mẹ quyết định. Điều này khiến cho trẻ dù cho đến lớp nhưng không được thoải mái, không có tinh thần học tập, không biết mình học để làm gì, vì tất cả đều do cha mẹ mong muốn. Hệ lụy xảy ra là con không ham thích học tập và tất nhiên kết quả học của con sẽ không được tốt, luôn đến lớp trong tâm trạng nặng nề. Một khi học không đạt kết quả tốt thì ra trường rất khó xin được việc làm. Tất cả chỉ làm cho con trẻ lãng phí thời gian, tổn hao sức lực và tốn kém chi phí học tập của cha mẹ. Hoặc nếu xin được việc làm, có công việc ổn định thì trẻ cũng không thăng hoa trong nghề. Chính vì vậy, nếu cha mẹ không tôn trọng ý kiến của con, không chấp nhận quan điểm của con thì cha mẹ sẽ áp đặt và gây ra áp lực đối với con.

     Theo khảo sát, hơn 70% sinh viên chọn sẽ học lại ngành khác và làm công việc khác, đây là sự lãng phí xã hội rất lớn. Khi có sự thấu hiểu, tôn trọng con trẻ thì cha mẹ sẽ dẫn dắt con đi đúng hướng; ngược lại, cha mẹ áp đặt, không chấp nhận con đồng nghĩa với việc cha mẹ tước đi khả năng, sở thích, ước mơ, hoài bão của con. Thế nên, cha mẹ phải cố gắng quan sát con cái để phát hiện được tính cách, khả năng, ước mơ của con và giúp con từng bước thực hiện nguyện vọng của con. Đây là cách phụ huynh giáo dục con trẻ dễ nhất.

     Tìm hiểu tính cách con trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp

     Trong giai đoạn từ 2 tuổi bước lên 3 tuổi thì tính cách của con trẻ bắt đầu được hình thành. Lúc con lên 6 tuổi, cha mẹ có thể hiểu được hoàn toàn tính cách của con cái và hiểu con rất rõ. Cha mẹ có thể tìm hiểu tính cách của con trẻ bằng cách quan sát, làm trắc nghiệm tính cách, thông qua thầy cô để nắm được chính xác tính cách của con, từ đó tìm phương pháp giáo dục con phù hợp.

     Đặc biệt, đối với những trẻ có xu hướng làm ngược lại với cha mẹ, cha mẹ chỉ kết luận là con trẻ cứng đầu, ép buộc con làm theo ý mình, trong khi những đứa trẻ có suy nghĩ độc lập, không chấp nhận quy luật thông thường sẽ có khả năng bứt phá và sự sáng tạo rất lớn. Cha mẹ nếu không nhận ra tính cách của con mà cứ ép buộc buộc con làm theo ý mình sẽ dập tắt đi khả năng phát triển của trẻ.

     Có những đứa trẻ cần sự góp ý tế nhị, chỉ dạy một cách riêng tư, không phê bình, chỉ trích con thì cha mẹ phải hiểu tính cách này của trẻ để giáo dục phù hợp, như vậy con  sẽ rất tiến bộ. Có những đứa trẻ luôn cần sự động viên, cần có được cảm xúc tích cực mới làm tốt mọi việc thì cha mẹ phải luôn luôn động viên, khuyến khích để giúp con phát triển tốt hơn.

     Như vậy, mỗi đứa trẻ đều có tính cách riêng, sự tác động của cha mẹ phải tùy theo tính cách của từng đứa trẻ thì lúc đó con trẻ mới phát triển một cách tốt nhất.

     Động viên, khuyến khích, cho con tự lập

     Cách người Do Thái giáo dục con xuyên suốt là luôn luôn động viên, khuyến khích con, phương pháp giáo dục này có rất nhiều tác dụng. Tuy nhiên, trong thực tế, cha mẹ ít khi làm điều này, mà chỉ thường đưa ra những lời khuyên, chia sẻ những kinh nghiệm của bản thân nhiều hơn việc khích lệ con.

     Ngay khi con còn bé, cha mẹ đã không biết khích lệ con từ những việc nhỏ nhất. Khi con muốn được tự ăn thì cha mẹ không khuyến khích con làm, vì sợ con ăn bừa bộn, đổ tháo, muốn đút con cho nhanh. Làm như vậy là chúng ta chặn đi sự phát triển từ ban đầu của trẻ. Trong sinh hoạt hàng ngày, con trẻ thích được tìm tòi, sáng tạo, làm những việc mới lạ, nhưng cha mẹ lập tức ngăn chặn, không cho con làm, không khuyến khích con trẻ khám phá.

     Ở tuổi lên ba, con đang trong giai đoạn khủng hoảng, thường làm ngược lại những gì cha mẹ muốn. Lúc này, cha mẹ nên tùy theo khả năng của trẻ để khuyến khích trẻ phát triển, giúp con vượt qua khủng khoảng tuổi lên ba, đồng thời cha mẹ cũng được nhẹ nhàng trong việc dạy con. Nhờ đó, con có thêm nhiều kinh nghiệm, trải nghiệm, làm được nhiều việc hơn. Vì vậy, nếu con trẻ bắt đầu làm được những việc gì thì cha mẹ nên động viên, khích lệ con. Chẳng hạn, tự lấy cơm cơm, tự mặc quần áo, tự xếp quần áo… ở tuổi này trẻ rất thích làm những công việc này, nhưng cha mẹ thường không cho trẻ tự làm. Cho nên, trẻ làm được những việc gì thì cha mẹ càng nên khuyến khích nhiều hơn, để con phát triển sự tự lập, chăm chỉ cho trẻ, đây là cách rèn luyện những phẩm chất tốt đẹp về sau cho trẻ. Khi cha mẹ làm như vậy là tôn trọng con mình, tôn trọng sự phát triển theo tự nhiên, tôn trọng những khả năng, tính cách của trẻ.

Tổng kết

     Như vậy, cha mẹ dạy con cách kết bạn bằng cách nhận ra những người bạn nào cần chơi và vì sao chúng ta phải chơi với người bạn đó. Dạy cho con hiểu, muốn có tình bạn tốt thì trước hết ta phải là những người chân thành, biết tôn trọng bạn bè, giữ gìn tình bạn và yêu thương người khác giống như yêu thương mình. Nhờ vậy, con trẻ biết cách xây dựng tình bạn với những người xung quanh.

     Bên cạnh đó, muốn con học được cách yêu thương, chấp nhận người khác thì cha mẹ phải học cách chấp nhận, tôn trọng, khuyến khích, động viên con cái. Nếu việc gì cũng ngăn cản, không cho con tự phát triển thì sau này con sẽ rơi vào một trong hai trường hợp: một là trẻ có rất nhiều bạn và luôn luôn lệ thuộc bạn; hai là trẻ không có nhiều bạn, luôn lép vế trước bạn bè, bị bạn bè lất lướt. Đó là bởi vì ngay từ lúc đầu cha mẹ không dạy cho con cách kết bạn hoặc ngăn cấm con quá nhiều.